1.1.1.1 表記法
$x _ {1}, x _ {2}, \cdots, x _ {n}$ を $x _ {i}\ (i=1,2,\cdots,n)$ と表す.(
$i$ : 指標) 1つの項の中の指標を2回繰り返したとき,その指標の取り得る値で総和を取る. $\displaystyle\sum _ {i=1}^{n}a _ {i}x _ {i}\longrightarrow a _ {i}x _ {i}$ 添え字内でコンマ以降の指標は,その指標が表す変数での微分を表す. $df=\pdv{f}{x _ {i}}\dd{x _ {i}}\longrightarrow \dd{f}=f _ {,i}\dd{x _ {i}}$ $$\delta _ {ij}=
\begin{cases}
1 & (i=j) \\
0 & (i\ne j)
\end{cases}$$ $$\varepsilon _ {ijk}=
\begin{cases}
1 & \text{$(i,j,k)$ が $1,2,3$ の順} \\
-1 & \text{$(i,j,k)$ が $1,2,3$ の逆順} \\
0 & \text{$(i,j,k)$ に重複あり}
\end{cases}$$ $$\begin{cases}
\text{$1,2,3$ の順(偶置換):} & (i,j,k)=(1,2,3),(2,3,1),(3,1,2) \\
\text{$1,2,3$ の逆順(奇置換):} & (i,j,k)=(1,3,2),(3,2,1),(2,1,3)
\end{cases}$$
Simple Description
変数
総和規約
例
微分
例
クロネッカーのデルタ
レヴィ・チビタ記号
Basic Problems
総和規約
$a _ {i}b _ {i}$
$x _ {i}'=\alpha _ {ij}x _ {j}$
解答例
$\sum _ {i=1,2,3}a _ {i}b _ {i}$
$x _ {i}'=\sum _ {j}\alpha _ {ij}x _ {j}$
クロネッカーのデルタ
解答例
$\delta _ {ii}=\delta _ {11}+\delta _ {22}+\delta _ {33}=3$
$i=j$ 以外で $\delta _ {ij}=0$ だから $\delta _ {ij}a _ {j}=\sum _ {j=1}^{3}\delta _ {ij}a _ {j}=a _ {i}$ .
各 $i$ で $j=i$ の項のみ残るから $\delta _ {ij}\alpha _ {ij}=\sum _ {i,j=1}^{3}\delta _ {ij}\alpha _ {ij}=\alpha _ {ii}$ .
$x _ {i}$ は独立変数だから $x _ {i,j}=\pdv{x _ {i}}{x _ {j}}=\delta _ {ij}$ .
ナブラ
解答例
$\div{\vb*{u}}=\pdv{u _ {i}}{x _ {i}}=u _ {i,i}$
$\curl{\vb*{u}}=\varepsilon _ {ijk}\vb*{e} _ {i}\partial _ {j}u _ {k}=\varepsilon _ {ijk}\vb*{e} _ {i}u _ {k,j}$
Standard Problems
総和規約
解答例
$j\neq k$ かつ $m\neq l$ の場合を考える( $j=k$ または $m=l$ なら両辺0で成立).左辺は $i\neq j,k$ の項のみ残り, $(i,j,k)$ と $(i,l,m)$ が同じなら1, $(j,k)$ と $(l,m)$ が入れ替わっていたら $-1$ になるから $$\sum _ {i=1}^{3}\varepsilon _ {ijk}\varepsilon _ {ilm}=\delta _ {jl}\delta _ {km}-\delta _ {jm}\delta _ {kl}$$
$(i,j,k)$ が $(1,2,3)$ の順になるのは $(1,2,3)$,$(2,3,1)$,$(3,1,2)$ の3通り.逆順になるものも3通りあり,それ以外は0だから $$\sum _ {i,j,k=1}^{3}\varepsilon _ {ijk}^{2}=1^{2}\times3+(-1)^{2}\times3=6$$
$$\det[\alpha _ {ij}]=\mqty|\xmat*{\alpha}{3}{3}|=\varepsilon _ {ijk}\alpha _ {1i}\alpha _ {2j}\alpha _ {3k}$$
クロネッカーのデルタ
解答例
$\div{\vb*{u}}=\pdv{u _ {i}}{x _ {i}}=u _ {i,i}$
$\curl{\vb*{u}}=\varepsilon _ {ijk}\vb*{e} _ {i}\partial _ {j}u _ {k}=\varepsilon _ {ijk}\vb*{e} _ {i}u _ {k,j}$
$k=j$ の項以外は必ず0となるから $\alpha _ {ik}\to\delta _ {ij}$ と書き換えられ $$\sum _ {k=1}^{3}\alpha _ {ik}\delta _ {kj}=\alpha _ {ij}$$
たがいに直交するから $\vb*{e} _ {i}\cdot\vb*{e} _ {j}=0$ $(i\neq j)$ .正規化されているから $\vb*{e} _ {i}\cdot\vb*{e} _ {i}=1$ .よって $$\vb*{e} _ {i}\vb*{e} _ {j}=\delta _ {ij}$$
レヴィ・チビタ記号
解答例
$$\delta _ {ij}=\delta _ {ji}=\begin{cases}1 & (i=j) \\0 & (i\neq j)\end{cases}$$
$i=j$ の項以外は必ず0となるから $\delta _ {ik}\to\delta _ {jk}$ と書き換えられ $$\sum _ {i=1}^{3}\delta _ {ij}\delta _ {ik}=\delta _ {jk}$$
$k=j$ の項以外は必ず0となるから $\alpha _ {ik}\to\delta _ {ij}$ と書き換えられ $$\sum _ {k=1}^{3}\alpha _ {ik}\delta _ {kj}=\alpha _ {ij}$$
たがいに直交するから $\vb*{e} _ {i}\cdot\vb*{e} _ {j}=0$ $(i\neq j)$ .正規化されているから $\vb*{e} _ {i}\cdot\vb*{e} _ {i}=1$ .よって $$\vb*{e} _ {i}\vb*{e} _ {j}=\delta _ {ij}$$
ベクトル外積
解答例
$$\vb*{a}\cross\vb*{b}=\varepsilon _ {ijk}\vb*{e} _ {i}a _ {j}b _ {k}=(-\varepsilon _ {ikj})\vb*{e} _ {i}a _ {j}b _ {k}=-\varepsilon _ {ikj}\vb*{e} _ {i}b _ {k}a _ {j}=-\vb*{b}\cross\vb*{a}$$
行列成分
解答例
$$C _ {ij}=A _ {ik}B _ {kj}\qc D _ {ij}=A _ {ki}B _ {kj}$$
レヴィ・チビタとクロネッカーデルタ
解答例
$$\varepsilon _ {ijk}\varepsilon _ {ijl}=\begin{cases} 1 & (i,j,k)=(i,j,l) \\ 0 & (i,j,k)\neq(i,j,l)\end{cases}$$ より $k=l$ の場合を考える( $k\neq l$ では両辺0で成立). $\varepsilon _ {ijk}^{2}$ を $i$,$j$ について和をとればよいから, $(i,j,k)$ が $(1,2,3)$ と同順になる $(i,j)$ と逆順になる $(i,j)$ があるから $$\sum _ {i,j=1}^{3}\varepsilon _ {ijk}\varepsilon _ {ijl}=2\delta _ {kl}$$
$$\sum _ {j,k=1}^{3}\varepsilon _ {ijk}\delta _ {jk} \\ =\sum _ {j=1}^{3}\varepsilon _ {ijj}=0$$
$$\mqty|\delta _ {il} & \delta _ {im} & \delta _ {in} \\ \delta _ {jl} & \delta _ {jm} & \delta _ {jn} \\ \delta _ {kl} & \delta _ {km} & \delta _ {kn}|$$ $$=\delta _ {il}\delta _ {jm}\delta _ {kn}+\delta _ {im}\delta _ {jn}\delta _ {kl}+\delta _ {in}\delta _ {jl}\delta _ {km}-\delta _ {in}\delta _ {jm}\delta _ {kl}-\delta _ {im}\delta _ {jl}\delta _ {kn}-\delta _ {il}\delta _ {jn}\delta _ {km}$$ $$=\begin{cases} 1 & (i,j,k)=(l,m,n),(m,n,l),(n,l,m) \\ -1 & (i,j,k)=(n,m,l),(m,l,n),(l,n,m) \\ 0 & (\text{otherwise}) \end{cases}$$ これは $\varepsilon _ {ijk}\varepsilon _ {lmn}$ に等しい.

